Kapitalisme als uitnutting van onze verlangens

Uit Filosofie Magazine, nummer 4, 2024, pagina 22-25: ‘Vier filosofen over de vraag: kun je leven zonder chaos?’ door Ira Pronk en Thomas Velvis

“Wat rust zou geven denk we vaak, is de bevrediging van onze verlangens. […] Maar volgens de Sloveens filosoof Slavoj Žižek is deze rust een punt aan de horizon dat telkens weer uit zicht verdwijnt: onze verlangens zijn onbevredigbaar.

Dit komt, stelt Žižek, omdat de structuur van ons verlangen in de kern chaotisch is. We hebben een overschot nodig om echt te kunnen genieten van wat we nodig hebben, waardoor elke bevrediging van een verlangen gelijk een nieuw verlangen uitlokt.

[…] Het kapitalisme is uniek, denk Žižek, omdat het als enige systeem de chaotische structuur van het verlangen volledig weet te benutten. Het systeem is niet gericht op het vervullen van onze eindige behoeftes, maar gaat ervan uit dat onze verlangens oneindig zijn. Er wordt een surplus aan producten gecreëerd, waardoor we geruisloos overschakelen van de ene behoefte bevrediging naar de andere, zonder ooit echt bevredigd te raken.”

Hoe ethisch is het daarmee om, als productontwikkelaar, mee te werken aan het voeden van dat beest van oneindige verlangens?

Moeten we een helderder onderscheid maken tussen verlangens en behoeften, waarbij behoeften werkelijke menselijke noden zijn, en het vervullen ervan wordt bestempeld als ‘zinvol’?

Index

1. UNDERSTANDING THE PROBLEM

On sustainability

2. UNDERSTANDING HOW THE WORLD WORKS

On nature

On human nature

On the meaning of life and living

On culture

On morality

3. UNDERSTANDING HOW CHANGE WORKS

On the Next Level Society

On behavioral change

On marketing sustainability

4-A. FIXING HOW WE DESIGN THE WORLD

On naturalness

On naturalness in behaviour

On naturalness in art

Artworks of interest

On naturalness in architecture

Architecture of interest: naturalness

On livable architecture

Architecture of interest: livability

On naturalness in design

Design works of interest

4-B. FIXING OUR RELATIONSHIP WITH OURSELVES

On well-being, self care and happiness

4-C. FIXING THE RELATIONSHIP BETWEEN BUSINESS AND SOCIETY

On responsible business

On Positive Design & design ethics

On privacy

Progressieve bureaus van Nederland, 2021

OTHER NOTES AND WRITINGS

On digital design, CX/UX, and technology

On the travel & hospitality industry

Miscellaneous

Other pages